BOMBA HABER DOĞRULANDI ifadesi Abdullah Öcalan için İmralı’da hazırlanan yaşam alanının üst üste teyit edilmesiyle dolaşıma girdi. Nagehan Alçı’nın Devlet Bahçeli (Bahçeli) ile görüşmesi sonrası aktardığı bilgi kamuoyunda villa diye okundu. Bahçeli daha sonra yapının villa olmadığını 250 metrekarelik bir konut olduğunu ve bunun cezaevi yerleşkesi içinde bulunduğunu söyledi. Recep Tayyip Erdoğan (Erdoğan) tarafında kamuya açık net bir cümle duyulmadı. Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) ile Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) hatlarında gerilim spekülasyonu büyüdü. DEM Parti kanadı yapının varlığını kabul edip taşınmanın olmadığını ve asıl meselenin resmi statü olduğunu vurguladı.
Canlı yayında Ferit Atay ile Memduh Bayraktaroğlu eşitlik ilkesi teşkilat kaynaması ve ittifak dengesini yorumladı. Yazıda konutun nasıl teyit edildiği ittifaktaki gerilim kamu vicdanı ile süreçten çıkarılacak dersler ele alınacak. Bu özetin ardından önce iddianın spekülasyondan teyide nasıl evrildiğine bakmak gerekir.
İmralı’daki yapının teyit süreci ve dil kayması
İmralı’da Öcalan için yeni bir yaşam alanı hazırlandığı haberi önce dar bir çevrede dolaştı. Alçı’nın Bahçeli görüşmesini aktarması konuyu ani biçimde geniş kamuoyuna taşıdı. Aktarımda önünde bahçe bulunan ve insani koşullar sunan bir evden söz edildi. Bu anlatı kısa sürede villa sözcüğüne evrildi. Villa sözcüğü ise teknik bir tanım olmaktan çıkıp siyasi bir sembole dönüştü. Sembol büyüyünce asıl hukuki nitelik ikinci plana düştü.
Bahçeli sonraki açıklamasında villa nitelemesini reddetti. Yapının 250 metrekarelik bir konut olduğunu ve cezaevi yerleşkesinin sınırları içinde durduğunu belirtti. Konutun görüşme ve mesaj iletme amacıyla kullanılması gerektiğini savundu. Yaşın ilerlemesi ve 26 yıllık tutukluluk da gerekçe olarak sıralandı. Bu düzeltme haberi silmedi çünkü kamuoyu önce villa sözcüğünü ezberlemişti. Böylece teyit edilen iddia hem doğrulanmış hem de yeniden adlandırılmış oldu.
Teşkilatlarda asıl gerilim metrekare hesabından değil kararın kime ait göründüğünden çıktı. Bir kesim bunu çözüm sürecinin fiili adımı saydı. Başka bir kesim ise eşitlik ilkesinin zedelendiğini düşündü. Bu ortamda dolaşan BOMBA HABER DOĞRULANDI cümlesi sade bir başlık olmaktan çıkıp kamp içi sınava dönüştü. İnsanlar taşınmanın olup olmadığını değil inisiyatifin kimin omzunda durduğunu sordu. Soru yanıtlanamayınca yorum spekülasyonla şişti.
Yayındaki yorumcular eşitlik başlığını ısrarla öne çıkardı. Aynı ceza infaz sisteminde farklı imkânların görünmesi kamu vicdanını zorlar. Bu zorlanma teknik bir düzenleme anlatısıyla kolay kolay geçmez. Bu yüzden doğrulanan gelişme inşaat dosyası gibi durmadı adalet algısı dosyasına dönüştü. Algı yönetilmediği sürece her yeni cümle yeni bir cephe açar. Cephe açıldıkça ittifakın ortak dili incelir.
Erdoğan’ın sahnede görünmemesi boşluğu büyüttü. Suskunluk taktik bir bekleyiş de olabilir ortak masada sözün paylaşılamaması da olabilir. İki okuma aynı anda dolaştığı için BOMBA HABER DOĞRULANDI dalgası sönmedi. Taban net cümle beklerken koridor dili yetmedi. Beklenti uzadıkça her düzeltme bile yeni şüphe üretti.
İttifak masasında inisiyatif ve sessizlik gerilimi
AK Parti ile MHP ortaklığı uzun süredir güvenlik gündemi ve seçim matematiğiyle ayakta durdu. Sembol yükü yüksek bir dosya bu matematiği sıradan bir politika ayrıntısından çıkardı. Bir kanat kamuya açık konuşurken diğer kanadın susması ortak masayı görünür biçimde sınadı. Sınav henüz kopuş demek değildir. Ancak sessizlik de sonsuz kredi değildir.
Teşkilatlarda kaynama denilen şey çoğu kez resmi açıklama boşluğunun taban tarafından doldurulmasıdır. Boşluk spekülasyonla dolar. Spekülasyon da gündeme oturan haber sonrasında daha hızlı yayıldı. İl ve ilçe hatlarında sorulan ilk soru bunun ortak karar mı yoksa tek taraflı adım mı olduğuydu. Soruya ortak yanıt gelmeyince herkes kendi liderine göre pozisyon aldı. Bu da dışarıya tek vücut görünme imkânını zayıflattı.
Erken seçim spekülasyonu aynı boşluğa eklendi. Parti sözcüsünün erken seçimin gündemde olmadığı yönündeki cümlesi takvimi soğutmayı amaçladı. Ancak soğutulan takvim konut tartışmasını silmedi. Bu yüzden sahnede BOMBA HABER DOĞRULANDI başlığı seçim iddiasından daha uzun yaşadı. Çünkü seçim tarihi spekülatiftir konut teyidi ise somut algı üretir. Somut algı tabanı daha hızlı hareketlendirir.
Yayında kurucu kadronun rahatsızlığı da ayrı bir damar olarak işlendi. Partiyi kuran eski isimlerin bugünkü ittifak dilinden hoşnut olmadığı anlatıldı. Bu anlatı vekalet tartışmasıyla birleşince konut haberi yalnızca İmralı dosyası olmaktan çıktı. İçeride kim konuşur kim susar sorusu büyüdü. Dışarıda ise ortaklığın ömrü konuşulmaya başladı.
Bahçeli’nin haberi bilinçli biçimde dolaşıma soktuğu yorumu da yapıldı. Bu yorum kanıtlanmış bir yargı değil siyasi bir okumadır. Yine de tescil edilen tartışma böyle okununca ittifak içi güven sorunu büyür. Güven sorunu büyüyünce her yeni açıklama restleşmeye benzetilir. Benzetme çoğaldıkça gerçek bilgi azalır. Bilgi azalınca teşkilat kendi hikâyesini yazar.
Kamu vicdanı eşitlik ilkesi ve statü düğümü
Kamu vicdanı bir kararı yalnızca resmi belgeden okumaz. İnsanlar aynı anda iki resmi görürse hangisinin adil olduğunu sorar. Öcalan için iyileştirilmiş bir görüşme alanı anlatılırken başka tutukluların sınırlı imkânları hatırlatıldı. Bu karşılaştırma hukuken bire bir denk olmayabilir. Siyaseten ise çok güçlüdür. Güçlü karşılaştırma açıklama gecikince öfkeye dönüşür.
DEM Parti hattı yapının varlığını kabul edip taşınma olmadığını söyledi. Asıl düğümün verilecek resmi statüde olduğunu vurguladı. Bu vurgu tartışmayı evin duvarından hukuk zeminine çekti. Konut varsa bunun infaz iyileştirmesi mi yoksa fiili statü değişikliği mi olduğu netleşmeden gerilim durulmaz. Netlik gelmeyince her ayrıntı yeni bir yorum kapısı açar. Kapı açıldıkça kutup derinleşir.
Bu ortamda dolaşan BOMBA HABER DOĞRULANDI ifadesi tarafların kendi haklılığını ilan ettiği bir slogan gibi işledi. Slogan bilgiyi artırmadı kamplaşmayı artırdı. Bilgi artmayınca yorum sertleşti. Sert yorum ise çözüm zeminini daralttı. Daralan zeminde orta cümle kurmak zorlaştı.
Aynı yayında mahkeme kararının da kamu vicdanında test edildiği söylendi. Toplum bir hükmü adil görmezse o hükmün siyasi maliyeti büyür. Bu tespit konut tartışmasına da sirayet etti. İnsanlar 250 metrekareyi değil eşitlik duygusunu konuştu. Bu yüzden BOMBA HABER DOĞRULANDI dalgası teknik bir düzeltmeyle kapanmadı. Algı yönetilmezse taban kendi hikâyesini yazar. Kendi hikâyesi yazılınca merkezin sözü geçikir.
Muhalefet kanadında da tek ses yoktu. Bir taraf süreci fırsat sayıp statü netliği istedi. Diğer taraf bunu kırmızı çizgi ihlali saydı. Böylece açığa çıkan bilgi sandığı kadar şeffaflık getirmedi. Her yeni ayrıntı yeni bir cephe üretti. Cephe çoğaldıkça ortak akıl zayıfladı.
Taban tepkisinin sertliği yalnızca ideolojik değil duygusaldır. Yıllarca güvenlik diliyle yoğrulmuş bir seçmen grubu ani bir insani koşul anlatısını sindirmekte zorlanır. Sindirmek zaman ister. Zaman ise açıklama ile yönetilir. Açıklama gecikince öfke boşluğu doldurur. Bu mekanizma teşkilat kaynamasının asıl motorudur.
Siyaset mühendisliği açısından asıl risk kopuş değil belirsizliktir. Kopuş netleşir belirsizlik ise her gün yeni kriz üretir. Konutun statüsü yazılmazsa her açıklama yeni bir kriz haberi olur. Bu yüzden onaylanan iddia aslında bir inşaat dosyası değil yönetim kapasitesi testidir. Test uzadıkça ittifakın maliyeti artar. Maliyet artınca masa sallanır.
Süreçten çıkarılacak siyasi dersler ve alınması gereken tedbirler
Bu başlığın sektörel etkisi doğrudan güvenlik siyaseti ve ittifak yönetişimine dokunur. Ortaklıklar sembol yükü yüksek dosyalarda tek ağızla konuşamadığında taban kendi liderine çekilir. Bu çekilme kısa vadede lideri güçlendirir uzun vadede koalisyonu yorar. Yorgun ittifak hem yasama hem yerel teşkilat performansını düşürür. Bu nedenle ortak dosyalarda önceden yazılmış protokol ihtiyacı doğar. Protokol yoksa her teyit yeni bir sarsıntı olur.
Alınacak önlemlerin başında kamuoyuna tek ve tarihli açıklama gelir. Konutun hukuki niteliği kim tarafından kararlaştırıldığı ve Öcalan’ın statüsünün ne olduğu aynı metinde durmalıdır. İkinci önlem teşkilat hatlarına kapalı brifing değil açık özet verilmesidir. Üçüncü önlem ise barış dili ile mağduriyet dilinin aynı cümlede ezilmemesidir. Bu üç adım spekülasyonu azaltır. Spekülasyon azalırsa kaynama düşer.
Toplumun adalet duygusu da bu süreçte sınanır. Bir kesim iyileştirilmiş koşulu insan hakları sayar. Başka bir kesim bunu ayrıcalık sayar. İki duygu yok sayılırsa kutup derinleşir. Derin kutup hem çözüm zeminini hem seçim zeminini bozar. Bu yüzden dilin dozu politikanın kendisi kadar belirleyicidir. Sert slogan bilgi yerine geçerse karar kalitesi düşer.
Erdoğan’ın sahneye çıkıp çıkmayacağı taktik bir tercih olarak duruyor. Çıkarsa cümle tartışmayı dondurabilir. Çıkmazsa Bahçeli hattının inisiyatifi büyür. İki senaryo da ittifak matematiğini etkiler. Matematik etkilendiğinde erken seçim spekülasyonu yeniden ısınır. Isınan spekülasyon piyasayı ve bürokrasiyi de gerer.
Sonuçta konuşulan şey bir yapının adı değil kararın kime ait olduğudur. Karar ortaksa birlikte savununmalıdır. Karar ortak değilse bu da açıkça söylenmelidir. Ara yerde durmak teşkilatı kaynatır kamuoyunu yorar. Yorgun kamuoyu her yeni başlığı felaket gibi okur. Bu okuma siyaseti küçültür meseleyi şişirir.
